Miesiąc: sierpień 2018

Wychowanie dziecka nie jest łatwym zadaniem i przekonuje się o tym każde kolejne pokolenie rodziców. Trzeba również wziąć pod uwagę zmiany społeczne i inne metody wychowawcze, co jednak może powodować konflikt między rodzicami, a dziadkami. Jak sobie z tym radzić?

• Różnice w podejściu do wychowania
• Kto ma rację w sporach o wychowanie?
• Skąd biorą się odmienne wizje wychowania?
• Jak radzić sobie z konfliktem pokoleniowym?

Różnice w podejściu do wychowania

Metody wychowawcze dzieci bywają różne i w dużej mierze zależą od wykształcenia rodziców, ich statusu społecznego, własnych doświadczeń z dzieciństwa oraz zmieniających się trendów i przemian społecznych. Nie da się więc wskazać jednej, uniwersalnej metody, która pasowałaby do każdej rodziny i każdego dziecka.

Wychowanie nie jest kategorią stałą – zmienia się wraz z pokoleniami, otoczeniem społecznym i dostępną wiedzą naukową. To właśnie ta zmienność sprawia, że często pojawiają się przepaści pomiędzy pomysłem na wychowanie dziecka przez rodziców i przez dziadków. Pierwsi stawiają na nowoczesne metody oparte na psychologii rozwojowej, drudzy opierają się na własnych doświadczeniach i sprawdzonych schematach z przeszłości.

Konflikt rodzi się wtedy, gdy obie strony nie potrafią zrozumieć, że ich podejście wynika z innych kontekstów czasowych i społecznych. Rodzice dysponują aktualną wiedzą z zakresu pedagogiki i psychologii dziecięcej, podczas gdy dziadkowie odwołują się do metod, które stosowali dekady temu – i które wówczas przynosiły oczekiwane rezultaty.

Kto ma rację w sporach o wychowanie?

Można powiedzieć, że w tym konflikcie nikt nie ma monopolu na prawdę i jednocześnie każda strona ma swoje racje. Trzeba wziąć pod uwagę, że to, jak kiedyś wychowywało się dzieci, zdążyło już przeminąć – pojawiły się nowe technologie, nowe podejście do rozwoju emocjonalnego dziecka i nowe doświadczenia badawcze, które mają wpływ na współczesne metody wychowawcze.

Pierwsze skrzypce w tym temacie odgrywają przede wszystkim rodzice – to oni ponoszą pełną odpowiedzialność za codzienne decyzje dotyczące dziecka, jego edukację, dietę, sposób komunikacji i ustalanie granic. Dziadkowie mogą mieć zupełnie inne, ukształtowane dekady temu podejście, uważając, że pewne metody wprowadzane przez rodziców są zbyt liberalne, nadmiernie opiekuńcze lub wręcz szkodliwe – a to powoduje napięcia i nieporozumienia.

Warto jednak pamiętać, że doświadczenie dziadków nie jest bez wartości. Choć ich metody mogą wydawać się przestarzałe, to często opierają się na sprawdzonych mechanizmach budowania relacji, dyscypliny i odpowiedzialności. Problem pojawia się wtedy, gdy próbują oni narzucić swoje zasady wbrew woli rodziców dziecka, nie uwzględniając zmienionych warunków społecznych i naukowych.

Skąd biorą się odmienne wizje wychowania?

To, że są różnice, widoczne jest właściwie od razu i często spotykamy się ze stwierdzeniem starszych osób, które zaczynają od słów: „Za moich czasów…”. Tak, za ich czasów było inaczej, ale minęło kilkadziesiąt lat i świat zdążył przejść głęboką transformację – technologiczną, kulturową i naukową.

Przede wszystkim bardzo rozwinęły się dziedziny nauki takie jak psychologia rozwojowa, neurobiologia dziecięca, pedagogika i psychiatria dziecięca, dzięki którym obecnie podejście do wychowania opiera się na dowodach naukowych, a nie tylko intuicji i zwyczajach przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Wiemy dziś o wiele więcej na temat wpływu stresu na rozwijający się mózg, znaczenia bezpiecznego przywiązania, roli emocji w procesie uczenia się czy długoterminowych skutków kar fizycznych.

Czy to coś złego? Nie, wręcz przeciwnie. Zresztą, jak w każdym pokoleniu, wychowanie dzieci opiera się na połączeniu wiedzy i doświadczenia – teraz wychowujemy inaczej, niż wychowywali nas nasi rodzice, i zobaczymy, co z tego wyniknie, a za kilka dekad nasze dzieci będą miały też odmienne podejście niż my.

Inny powód zmiany podejścia to także nasze własne doświadczenia z dzieciństwa. Pamiętamy, co działało na nas pozytywnie, a co pozostawiło traumę lub poczucie krzywdy. Dostrzegamy, co mogło być naszym zdaniem nie tak, i świadomie decydujemy się nie powielać takich samych schematów w przypadku naszych dzieci. To naturalna ewolucja – każde pokolenie próbuje ulepszyć to, co otrzymało, eliminując błędy i wzmacniając mocne strony.

Dodatkowo współczesne rodzicielstwo funkcjonuje w zupełnie innych warunkach społecznych: oboje rodzice często pracują zawodowo, rodziny są mniejsze, zmienia się struktura wsparcia społecznego, a media i Internet dostarczają ogromnych ilości informacji – zarówno pomocnych, jak i mylących. Dziadkowie wychowywali swoje dzieci w innych realiach: większych rodzinach, z bardziej tradycyjnym podziałem ról, w otoczeniu sąsiedzkim, które pełniło funkcję kontrolną i wspierającą.

Jak radzić sobie z konfliktem pokoleniowym?

Podejście rodziców i dziadków do wychowania dzieci może być odmienne, ale to nie oznacza automatycznego wkroczenia na ścieżkę wojenną. Wszystko zależy przede wszystkim od otwartej rozmowy i ustalenia wspólnych zasad, które będą respektowane przez obie strony.

Wiadomo, że ostateczne zdanie mają rodzice – to oni ponoszą pełną odpowiedzialność prawną, emocjonalną i materialną za dziecko. Dziadkowie mogą coś doradzić, podzielić się swoim doświadczeniem, ale nie powinni narzucać swojej woli, szczególnie wbrew wyraźnym ustaleniom rodziców dziecka. Jeżeli rodzice i dziadkowie dogadają się w tych kwestiach, wówczas dziecko będzie miało najlepszy z możliwych przykładów zgodnej rodziny, która potrafi dzielić się swoją wiedzą niezależnie od pokolenia.

To fundamentalne dla rozwoju dziecka, by miało ono doskonały kontakt zarówno z rodzicami, jak i dziadkami, dzięki czemu ma większe szanse na poznanie różnych perspektyw, wartości i doświadczeń życiowych każdej ze stron. Dziecko uczy się wówczas elastyczności, empatii i szacunku dla odmiennych punktów widzenia.

Ustalenie jasnych granic

Rodzice powinni wyraźnie określić, jakie zasady obowiązują w ich domu i przy opiece nad dzieckiem. Dotyczy to takich kwestii jak:

• rodzaj diety i dopuszczalne przekąski
• czas ekranowy i dostęp do urządzeń elektronicznych
• godziny snu i rytm dnia
• metody dyscyplinowania (np. zakaz kar fizycznych)
• sposób reagowania na konflikty i emocje dziecka

Dziadkowie muszą te granice uszanować, nawet jeśli nie zgadzają się z nimi w stu procentach. To nie oznacza, że nie mogą mieć swojego zdania – mogą je wyrazić, ale finalnie powinni podporządkować się decyzjom rodziców.

Otwarta komunikacja bez oskarżeń

Konflikty często narastają, gdy jedna ze stron czuje się atakowana lub niedoceniana. Warto prowadzić rozmowy w atmosferze wzajemnego szacunku i bez oskarżeń. Zamiast mówić: „Ty zawsze psujecie dziecko słodyczami”, lepiej powiedzieć: „Zależy nam, żeby dziecko jadło zdrowo, dlatego prosimy o ograniczenie cukierków do weekendów”.

Tego typu komunikacja oparta na „ja” zamiast „ty” zmniejsza obronność drugiej strony i zwiększa szansę na konstruktywny dialog.

Docenianie wkładu dziadków

Dziadkowie często pomagają w opiece nad wnukami, co odciąża rodziców i pozwala im pogodzić obowiązki zawodowe z rodzinnymi. Warto doceniać ich zaangażowanie i wyrażać wdzięczność, nawet jeśli nie wszystko robią tak, jak byśmy chcieli. Jeśli dziadkowie czują się szanowani i potrzebni, są bardziej skłonni do współpracy i respektowania ustaleń.

Elastyczność w mniej fundamentalnych sprawach

Nie każda różnica w podejściu musi być powodem do konfliktu. Jeśli dziadkowie pozwalają dziecku na coś, co nie jest szkodliwe ani sprzeczne z podstawowymi wartościami rodzinnymi (np. dłużej bawią się w parku, kupują drobny upominek, pozwalają na dodatkową bajkę przed snem), warto to zaakceptować. Takie drobne odstępstwa od normy nie zagrażają spójności wychowania, a dziecko uczy się, że różne osoby mogą mieć różne zasady – i to jest w porządku.

Wspólne poszukiwanie rozwiązań

Jeśli pojawia się konflikt dotyczący konkretnej sytuacji, warto usiąść razem i poszukać kompromisu. Może okaże się, że obie strony mają częściową rację i można wypracować rozwiązanie satysfakcjonujące wszystkich. Na przykład: rodzice chcą ograniczyć słodycze, dziadkowie uwielbiają częstować wnuki ciastkami – można ustalić, że w określone dni (np. weekendy u dziadków) dziecko dostaje deser, a w tygodniu obowiązują bardziej restrykcyjne zasady.

Kiedy dziadkowie przekraczają granice

Jeśli mimo ustaleń dziadkowie jawnie łamią zasady, manipulują dzieckiem lub podważają autorytet rodziców w obecności dziecka, konieczna jest zdecydowana reakcja. Nie można pozwolić na sytuację, w której dziecko uczy się, że zasady obowiązują tylko wtedy, gdy akurat komuś pasują. W skrajnych przypadkach może być konieczne ograniczenie kontaktu lub wprowadzenie nadzorowanych spotkań.

Wychowanie dziecka w zgodzie międzypokoleniowej to sztuka równoważenia tradycji z nowoczesnością, doświadczenia z wiedzą naukową, autonomii rodziców z mądrością dziadków. Kiedy wszystkie strony działają z szacunkiem i w dobrej wierze, dziecko otrzymuje bezcenny dar: spójne, pełne miłości i różnorodności środowisko rodzinne, które wspiera jego harmonijny rozwój.