Uzależnienie to nałóg, w którym dominuje silna potrzeba spożycia określonych środków lub wykonania pewnej czynności. Istnieje wiele jego rodzajów i każdy z nich może w sposób destrukcyjny wpłynąć na życie rodzinne. Co można zrobić w takiej sytuacji i gdzie szukać pomocy? Odpowiemy na to pytanie w poniższym artykule.
Czym jest uzależnienie
Jest to niewątpliwie choroba, która trawi nie tylko osobę nią dotkniętą, ale również wszystkich z jej najbliższego otoczenia. Utrudnia prawidłowe funkcjonowanie w społeczeństwie, w domu, w pracy oraz prowadzi do zaburzeń psychicznych i fizycznych. Uzależnienia mogą mieć różne formy i każde niesie za sobą wiele poważnych konsekwencji.
Kłopoty finansowe, zawodowe, małżeńskie, trudności w wychowywaniu dzieci to tylko nieliczne przyczyny popadania w szkodliwy nałóg. Osoba uzależniona zrobi wszystko, aby zdobyć upragniony środek, który pozwoli zaspokoić „głód”, nie zważając na konsekwencje. Właśnie dlatego najbardziej cierpi na tym rodzina. Konsekwencje dotykają wszystkich domowników — małżonka, dzieci, rodziców czy rodzeństwo. Dzieci odczuwają skutki nałogu rodziców szczególnie boleśnie, co często rodzi pytania, na które trudno znaleźć odpowiedź, jak opisano w artykule o tym, dlaczego mamusia pije czy przeklina.
Rodzaje uzależnień
Najnowsze badania wykazały, że najczęstszym trawiącym rodzinę nałogiem jest alkohol. Na drugim miejscu uplasował się hazard. To najbardziej destrukcyjne nałogi, jakie mogą dotknąć człowieka oraz jego najbliższych. Wyróżnia się dwa rodzaje uzależnień: fizyczne oraz psychiczne.
Uzależnienie fizyczne
Uzależnienia fizyczne dotyczą niepohamowanej chęci spożycia określonej substancji, która ma przynieść pozorną ulgę w bólu i cierpieniu. Wielu nałogowców wmawia sobie, że np. wypicie lampki wina pomaga na bolącą głowę, stawy czy ułatwia zasypianie. Gdy próbują zerwać z nałogiem, odstawienie danej substancji powoduje nasilenie tych objawów.
Do takich środków zaliczane są:
- alkohol,
- papierosy,
- narkotyki,
- leki.
Podejmowana w tym zakresie terapia opiera się na detoksykacji, czyli odtruwaniu i oczyszczaniu organizmu ze szkodliwych substancji. Proces ten wymaga ścisłej kontroli medycznej, ponieważ gwałtowne odstawienie niektórych substancji może prowadzić do groźnych powikłań zdrowotnych, takich jak drgawki, omamy czy zaburzenia rytmu serca.
Uzależnienie psychiczne
Uzależnienia psychiczne dotyczą wzmożonej i niekontrolowanej chęci sięgnięcia po daną używkę lub wykonania określonej czynności. Niedostarczenie lub niewykonanie danego działania niesie za sobą różnorodne skutki fizjologiczne.
Najbardziej charakterystyczne cechy tego rodzaju uzależnienia to:
- oszukiwanie siebie oraz bliskich,
- usprawiedliwianie i szukanie wytłumaczenia dla nałogu,
- nieustająca potrzeba zażycia danego środka,
- brak siły i motywacji do podjęcia walki.
Psychiczne uzależnienie często objawia się kompulsywnym wykonywaniem czynności, takich jak hazard, zakupy czy nadmierne korzystanie z internetu. Osoba uzależniona doświadcza narastającego niepokoju, drażliwości i rozdrażnienia, gdy nie może realizować swojego nałogu.
Wpływ uzależnienia na funkcjonowanie rodziny
Rodzina staje się niejako współuzależniona. To cena, jaką płaci, będąc w stanie wiecznego stresu i nieustannie przeżywając ból i cierpienie z powodu nałogu bliskiej osoby. To życie w ciągłym napięciu, które odbija się zarówno na zdrowiu psychicznym, jak i fizycznym.
Dominuje pogorszony nastrój, przygnębienie, niska samoocena, nałogowe zachowania jak obsesyjne jedzenie czy zakupy. Dochodzi także do zaburzeń psychosomatycznych jak bóle głowy, mięśni, żołądka czy bezsenność. Członkowie rodziny często próbują ukrywać problem przed otoczeniem, co prowadzi do izolacji społecznej i narastającego poczucia wstydu.
Dzieci wychowujące się w rodzinach z problemem uzależnienia często doświadczają zaniedbania emocjonalnego, braku stabilności i bezpieczeństwa. Mogą rozwijać się u nich zaburzenia lękowe, depresja czy problemy z nauką. Niejednokrotnie przyjmują role dorosłych, opiekując się młodszym rodzeństwem lub próbując kontrolować zachowania uzależnionego rodzica.
Zatem specjalistycznej pomocy potrzebuje nie tylko sam uzależniony, ale również jego rodzina. Terapia rodzinna pozwala zrozumieć mechanizmy współuzależnienia i nauczyć się zdrowych wzorców komunikacji.
Możliwości leczenia i wsparcia
Najważniejszym elementem mającym pomóc w walce z nałogiem jest terapia. Istnieją zarówno placówki otwarte, jak i zamknięte. Osoby uzależnione oraz ich najbliżsi mogą skorzystać z pomocy na rzecz NFZ w poradni, ośrodku dziennym, przychodni oraz w szpitalu.
Poradnie zdrowia psychicznego i leczenia uzależnień
Korzystając z pomocy psychiatry w poradni, nie jest wymagane skierowanie. W poradni zdrowia psychicznego można zasięgnąć porady psychiatry, otrzymać pełną diagnozę psychologiczną oraz skorzystać z sesji psychoterapeutycznych. W uzasadnionych przypadkach przysługuje również prawo do bezpłatnych wizyt domowych lub możliwość skorzystania z transportu sanitarnego.
W poradni leczenia uzależnień terapii poddawane są osoby uzależnione od alkoholu, hazardu oraz środków odurzających. Każdy zgłaszający się po pomoc pacjent ma prawo do bezpłatnych porad lekarskich. Poradnie oferują również terapię rodzinną i grupy wsparcia dla osób współuzależnionych, co pozwala na kompleksowe podejście do problemu.
Ośrodki dzienne
W ośrodku dziennym leczeniu poddawane są osoby, które nie mogą podjąć terapii w poradni, ale nie wymagają pobytu w szpitalu. W trakcie pobytu w takim ośrodku pacjent poddawany jest specjalistycznym badaniom diagnostycznym, przeprowadzane są konsultacje, podawane niezbędne leki oraz dostosowywana jest określona w danym przypadku dieta.
Ośrodki dzienne umożliwiają kontynuowanie codziennych obowiązków, takich jak praca czy opieka nad rodziną, jednocześnie zapewniając regularne wsparcie terapeutyczne. Pacjenci uczestniczą w zajęciach grupowych, indywidualnych sesjach psychoterapeutycznych oraz warsztatach rozwijających umiejętności radzenia sobie ze stresem i pokusami.
Leczenie szpitalne
W szpitalu przebywają z kolei osoby, które muszą pozostawać pod stałą obserwacją i opieką lekarską. Pacjent przyjmowany jest na podstawie skierowania od lekarza lub na mocy postanowienia sądu. Przyjęcie do szpitala wymaga pisemnej zgody chorego, natomiast w przypadku osoby małoletniej bądź ubezwłasnowolnionej konieczna jest zgoda jej przedstawiciela ustawowego.
Pacjent poddawany jest serii potrzebnych badań oraz terapii, a jego rodzina ma zagwarantowane wsparcie edukacyjno-konsultacyjne. Pobyt w szpitalu trwa zazwyczaj od kilku tygodni do kilku miesięcy, w zależności od stopnia zaawansowania uzależnienia i stanu zdrowia pacjenta. Program terapeutyczny obejmuje detoksykację, psychoterapię indywidualną i grupową, zajęcia psychoedukacyjne oraz przygotowanie do powrotu do środowiska rodzinnego i zawodowego.
Dodatkowe formy wsparcia
Oprócz profesjonalnej pomocy medycznej, osoby uzależnione i ich rodziny mogą skorzystać z wielu innych form wsparcia. Grupy samopomocowe, takie jak Anonimowi Alkoholicy czy Al-Anon, oferują bezpłatne spotkania, podczas których uczestnicy dzielą się swoimi doświadczeniami i wspierają wzajemnie w procesie zdrowienia.
Fundacje i organizacje pozarządowe prowadzą programy terapeutyczne, telefony zaufania oraz punkty konsultacyjne. Wiele z tych instytucji oferuje również pomoc prawną i socjalną, co jest szczególnie ważne dla rodzin borykających się z konsekwencjami finansowymi uzależnienia.
Ośrodki interwencji kryzysowej zapewniają natychmiastowe wsparcie w sytuacjach zagrożenia życia lub zdrowia. Działają całodobowo i oferują schronienie, pomoc psychologiczną oraz wsparcie w kontakcie z odpowiednimi służbami.
