Oczekując dziecka warto dokładnie poznać dostępne formy wsparcia finansowego ze strony państwa. Istnieją dwa podstawowe typy świadczeń — zasiłek macierzyński przeznaczony dla osób ubezpieczonych oraz zasiłek rodzicielski dostępny również dla bezrobotnych i studentów. Każde z tych świadczeń ma odmienne warunki przyznania, różną wysokość oraz inny okres wypłaty.
- Czym jest zasiłek macierzyński i komu przysługuje?
- Jaka jest wysokość zasiłku macierzyńskiego?
- Czym jest zasiłek rodzicielski i komu przysługuje?
- Zasiłek rodzicielski dla bezrobotnych?
Czym jest zasiłek macierzyński i komu przysługuje?
Zasiłek macierzyński stanowi świadczenie pieniężne wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych osobom przebywającym na określonych rodzajach urlopów związanych z opieką nad nowo narodzonym dzieckiem. Podstawowym warunkiem jego otrzymania jest podleganie ubezpieczeniu zdrowotnemu w momencie narodzin dziecka.
Świadczenie to przysługuje podczas przebywania na jednym z następujących urlopów:
- Macierzyńskim — trwa od 20 do 37 tygodni w zależności od liczby dzieci urodzonych podczas jednego porodu
- Rodzicielskim — obejmuje 32 tygodnie przy jednym dziecku oraz 34 tygodnie przy dwójce dzieci
- Tacierzyńskim — obejmuje tę część urlopu macierzyńskiego której nie wykorzystała matka
- Ojcowskim — gwarantuje ojcu 14 dni urlopu niezależnie od liczby dzieci
Kluczowym elementem uprawniającym do zasiłku jest posiadanie ubezpieczenia zdrowotnego. Przy standardowej umowie o pracę ubezpieczenie jest obligatoryjne, natomiast przy umowie zlecenia należy je opłacać dobrowolnie. Osoby prowadzące działalność gospodarczą również mogą starać się o to świadczenie, jednak wymaga to dobrowolnego ubezpieczenia oraz prowadzenia działalności przez minimum 12 miesięcy. W przypadku krótszego okresu działalności zasiłek wypłacany jest w minimalnej wysokości, która wzrasta proporcjonalnie do liczby opłaconych miesięcy składek.
Wysokość zasiłku macierzyńskiego
Kwota zasiłku macierzyńskiego jest obliczana na podstawie średniego miesięcznego wynagrodzenia z 12 miesięcy poprzedzających rozpoczęcie urlopu. Dla urlopu macierzyńskiego, ojcowskiego oraz urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego zasiłek wynosi dokładnie 100% podstawy wymiaru — dotyczy to sytuacji gdy matka rezygnuje z pobierania urlopu rodzicielskiego po zakończeniu urlopu macierzyńskiego.
Sytuacja zmienia się diametralnie gdy kobieta decyduje się na urlop rodzicielski bezpośrednio po macierzyńskim. W takim przypadku podstawa wymiaru ulega obniżeniu do 80% średniego wynagrodzenia. Istnieje jednak istotny wyjątek od tej reguły — jeżeli wniosek o urlop rodzicielski zostanie złożony do 21 dni od dnia porodu, obydwa urlopy (zarówno macierzyński jak i rodzicielski) będą wypłacane w wysokości 80% podstawy. Przekroczenie tego terminu skutkuje wypłatą 100% zasiłku macierzyńskiego oraz jedynie 60% zasiłku rodzicielskiego.
Czym jest zasiłek rodzicielski i komu przysługuje?
Oprócz zasiłku macierzyńskiego rodzice mogą ubiegać się o odrębne świadczenie określane jako zasiłek rodzicielski, którego zasady przyznawania są znacząco odmienne od zasiłku macierzyńskiego. Po to świadczenie może zgłosić się matka bez względu na formę zatrudnienia — obejmuje to zarówno umowy o pracę, zlecenia jak i prowadzenie działalności gospodarczej.
System wypłaty zasiłku rodzicielskiego oferuje trzy warianty do wyboru:
- 100% podstawy przez pierwsze 6 miesięcy oraz 60% podstawy przez kolejne 6 miesięcy
- 80% podstawy przez cały 12-miesięczny okres
- 100% podstawy wyłącznie w przypadku gdy matka korzysta jedynie z urlopu macierzyńskiego bez urlopu rodzicielskiego
Świadczenie to może również zostać przyznane ojcu dziecka, jednak wymaga to spełnienia określonych warunków — ojciec musi prowadzić własną działalność gospodarczą oraz posiadać ubezpieczenie zdrowotne opłacane z tytułu tej działalności.
Zasiłek rodzicielski dla bezrobotnych
Kluczowa różnica między obydwoma typami świadczeń polega na tym że zasiłek rodzicielski mogą otrzymać również osoby bezrobotne, studenci oraz osoby pracujące na umowie o dzieło — czyli grupy które nie mają dostępu do zasiłku macierzyńskiego ze względu na brak ubezpieczenia. Te osoby otrzymują stałe miesięczne wsparcie finansowe przez okres 12 miesięcy w wysokości 1000 złotych netto. Wniosek o przyznanie świadczenia należy złożyć w ciągu 3 miesięcy od dnia narodzin dziecka — po przekroczeniu tego terminu wypłata rozpoczyna się dopiero od miesiąca złożenia wniosku.
Istotną zaletą tego świadczenia jest brak kryterium dochodowego dla rodziny — zasiłek rodzicielski przysługuje bez względu na wysokość dochodów osiąganych przez gospodarstwo domowe. Jedynym przypadkiem wpływającym na wysokość świadczenia jest podjęcie zatrudnienia przez któregoś z rodziców podczas pobierania zasiłku — wówczas kwota świadczenia ulega obniżeniu o połowę do 500 złotych miesięcznie.
